Nội dung chính
Thành cổ Đồ Bàn không chỉ là di tích lịch sử mà còn là nguồn cảm hứng bất tận cho các nhà thơ Bàn Thành tứ hữu.
Lịch sử hào hùng của thành Đồ Bàn
Thành cổ Đồ Bàn, còn được gọi là Chà Bàn, Trà Bàn hoặc Vijaya (tiếng Phạn có nghĩa “thắng lợi”), là kinh đô cuối cùng của Vương quốc Chăm Pa. Được vua Yangpuku Vijaya khai dựng năm 982, thành đã chứng kiến hơn bốn thế kỷ lịch sử, từ thời Chăm, qua các cuộc xâm lược của Đại Việt, Chân Lạp, Xiêm và Nguyên Mông, cho tới thời Tây Sơn khi Nguyễn Nhạc tự xưng Hoàng đế và mở rộng thành phố.
Ngày nay, thành Đồ Bàn thuộc xã Nhơn Hậu, thị xã An Nhơn, cách Quy Nhơn 27 km về phía tây bắc. Đây là một trong những di tích quan trọng cho nghiên cứu lịch sử quân sự và khảo cổ học tại Bình Định.
Nhóm thơ Bàn Thành tứ hữu: Đoàn kết qua thời gian
Nhóm thơ Bàn Thành tứ hữu là một tập thể bốn nhà thơ gắn bó sâu sắc với thành Đồ Bàn trong phong trào Thơ mới (1936‑1945). Bốn thành viên chính gồm:
- Long – Hàn Mặc Tử
- Lân – Yến Lan
- Qui – Quách Tấn
- Phụng – Chế Lan Viên
Họ được đồng thời xem là “tứ linh” của Bàn Thành, mỗi người mang một phong cách và tinh thần sáng tác riêng, tạo nên một bức tranh thơ phong phú, đa dạng.
Chế Lan Viên và tập thơ “Điêu tàn”
Chế Lan Viên, một trong những thành viên “phụng” của nhóm, đã lấy cảm hứng từ những khung cảnh hoang tàn của Đồ Bàn để sáng tác tập thơ “Điêu tàn”. Một đoạn trích nổi tiếng:
Đây, những tháp gầy mòn vì mong đợi
Những đền xưa đổ nát dưới thời gian
Những sông vắng lê mình trong bóng tối
Những tượng Chàm lở lói rỉ rên than
Những hình ảnh này không chỉ phản ánh thực trạng di tích mà còn là ẩn dụ cho nỗi cô đơn, sự suy tàn của một thời đại.
Những di tích và nơi tưởng nhớ các nhà thơ
Để cảm nhận sâu sắc hơn, chúng tôi đã ghé thăm một số địa danh gắn liền với các nhà thơ:
- Mộ Hàn Mặc Tử: Nằm ở Gành Ráng, Quy Nhơn, mộ được xây khang trang giữa rừng tre, luôn có khách thắp hương và đặt hoa.
- Nhà lưu niệm Xuân Diệu (Gò Bồi, Thị trấn Tuy Phước): Không chỉ là nơi lưu giữ kỷ vật, mà còn là không gian trưng bày sách ảnh, cây khế cổ thụ và cây sứ trắng do Huy Cận trồng.
- Nhà Yến Lan (An Nhơn): Sau khi được con cháu xây dựng thành nhà cao tầng, nơi đây vẫn giữ một góc “Bến My Lăng” với chiếc cầu tre cũ và những món chè truyền thống.
Ở Bến My Lăng, chúng tôi đã thưởng thức rượu Bàu Đá, ngắm hoàng hôn trên sông Cửa Tiền và nghe lại những câu thơ “Trăng thì đầy rơi vàng trên mặt sách”. Cảnh tượng vừa lãng mạn vừa gợi nhớ tới hồn thơ của Yến Lan.
Kết luận
Thành cổ Đồ Bàn không chỉ là chứng nhân lịch sử mà còn là “bản nhạc” cho các nhà thơ Bình Định sáng tác. Từ Hàn Mặc Tử, Yến Lan, Chế Lan Viên đến Xuân Diệu, mỗi người đã để lại dấu ấn riêng, tạo nên một di sản văn hóa phong phú cho thế hệ hôm nay.
Bạn đã từng ghé thăm Đồ Bàn hay có trải nghiệm nào liên quan đến các nhà thơ trên? Hãy chia sẻ cảm nhận của mình trong phần bình luận và đừng quên đăng ký nhận bản tin để cập nhật thêm những câu chuyện văn hóa độc đáo khác.
